Nhóm LưTrầnLêNguyễn / Paris kính chuyển :

Thời sự Đệ Nhất VNCH
Từ ngày 30.08.1963 đến ngày 31.12.1963
Tiến sĩ Vũ Ngự Chiêu
 
Trích :
30.08.1963
 PARIS : De Gaulle đưa ra đề nghị hai miền Bắc và Nam Việt Nam
tham dự một hội nghị hoà b́nh, thống nhất, và trung lập hoá miền Nam.
(CLV, SV, 91:156; Le Figaro [Paris), 30/8/1963)

* WASHINGTON : HĐ/ANQG Mỹ họp,

                       đồng ư cho các Tướng VN làm đảo chính.

Thứ Sáu, 30/8/1963:

* Sài-G̣n: Trung tá Phạm Ngọc Thảo gặp một nhân viên CIA tại Sài-g̣n (CAS).

Thảo muốn làm đảo chính trong ṿng 1 tháng, hoặc sớm hơn.

Thảo nói muốn cầm đầu ngành An ninh quân đội. (FRUS, 1961-1963, IV, tài liệu 22)

- Lodge đến thăm Đại sứ Lalouette.

- Tướng Khiêm quá bận rộn không thể gặp nhân viên CIA.

* Paris: Kư giả Gérard Marin của báo Le Figaro loan tin Nhu, cerveau politique du régime diemiste [bộ óc chính trị của chế độ Diệm] có vẻ ổn định t́nh thế.

Thứ Bảy, 31/8/1963:

* Sài-G̣n: Harkins gặp Khiêm.

Khiêm thông báo Minh đă hoăn cuộc đảo chính dự trù vào ngày hôm sau, 1/9/1963. Một trong những lư do chính là chưa thuyết phục được Thiếu tướng Đính, Tư lệnh QĐ III kiêm Tổng trấn Sài-g̣n.(Gravel, II:265). [Xem 27/10/1963]

- Lodge báo cáo kế hoạch đảo chính phải gác lại v́ các Tướng lănh có tinh thần hay tổ chức để thực hiện đảo chính.

Lodge cũng thêm rằng có tin Nhu đang bí mật tiếp xúc với Cộng Sản qua trung gian hai đại sứ Pháp và Poland [Ba Lan], v́ hai chính phủ này muốn một giải pháp trung lập giữa Bắc và Nam Việt Nam.

* Huế: Chùa Từ Đàm được giải tỏa.

Nguyễn Mâu phóng thích Thượng tọa Thiện Hỷ (Trần Phúc) về chùa Từ Đàm, Diệu Hoằng (Nguyễn Lộc) về chùa Diệu Đế, Thanh Trí (Hồ Văn Liễu) về chùa Báo Quốc. (PTT/1CH, HS 8501)

* WASHINGTON : HĐ/ANQG Mỹ họp về Việt Nam.

Paul M. Kattenburg, Trưởng Toán Đặc Nhiệm Việt Nam, đề nghị nên giải kết với Nam Việt Nam; trong khi người khác đề nghị phải nối lại liên lạc với Diệm. Không có quyết định rơ ràng nào.

Chủ Nhật, 1/9/1963:

* Sài-G̣n: Trí Quang viết thư cho Lodge.

Xin được ra ngoại quốc. Ngày 9/9, BNG Mỹ đồng ư, nhưng muốn biết sẽ đi đâu, lúc nào. Tám ngày sau, 17/9, Lodge đề nghị cứ giữ Trí Quang ở Sài-g̣n. Nếu Diệm đổ, Trí Quang có thể dùng được. Nếu Diệm c̣n cầm quyền, sẽ di tản khỏi Việt Nam.(FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 75)

Thứ Hai, 2/9/1963:

* Sài-G̣n: Nhu gặp Maneli tại Dinh Gia Long.

Ngay sau đó, Maneli được Hà-nội mời ra gặp để thảo luận. Tuy nhiên, Warsaw cho lệnh Maneli phải ngừng gặp Nhu. Sau ngày 1/11/1963, trong một buổi họp báo, Bộ trưởng Nội Vụ Đính tiết lộ việc Nhu liên lạc với Hà-nội, qua trung gian Maneli. (Maneli 1971:147, 112-114) [Xem 6/9/1963]

Theo một nguồn tin, Nhu c̣n bí mật gặp Phạm Hùng. (Colby 1989:102-103) Hùng lúc này là Phó Thủ Tướng Bắc Việt, đặc trách thống nhất đất nước. Trần Bạch Đằng bài bác chi tiết này. (Phỏng vấn tại Sài G̣n, Việt Nam, tháng 4/2005)

- Times of Vietnam đăng một bản tin với tựa: "CIA Financing Planned Coup d' Etat" [CIA tài trợ kế hoạch đảo chính].

Lên án Mỹ và CIA đang tổ chức đảo chính. Đồng thời "Việt Cộng" cũng liên kết với CIA để loại Diệm vào ngày 28/8/1963. [Xem 5/9/1963 & 11/9/1963]

- Lodge gặp Nhu.

Nhu cho Lodge biết sẽ từ chức. Lệ Xuân và Thục sẽ rời Việt Nam trong một tương lai gần.

- Lalouette gặp Diệm.

Buổi họp kéo dài 3 giờ. Diệm cho rằng t́nh h́nh nghiêm trọng v́ các sư trẻ thay thế những nhà sư lớn tuổi, khả kính cũ. (CLV, SV, d. 18)

* PARIS: Đại sứ Phạm Khắc Hy xin yết kiến Ngoại trưởng Couve de Murville.

* WASHINGTON : Đài CBS phỏng vấn Kennedy.

Kennedy tuyên bố với Walter Cronkite là chính phủ Diệm đă "xa rời quần chúng," cần thu phục lại sự yểm trợ của mọi người, và cần thay đổi về chính sách và có thể cả nhân sự.

Thứ tư, 4/9/1963:

* Sài G̣n: Lodge báo cáo về buổi gặp mặt với Lalouette.

Lalouette lập lại rằng Nhu có thể dàn xếp một thỏa hiệp với VC để ngừng chiến tranh. Tôi hỏi quid pro quo [điều kiện = consideration] . Lalouette đáp: Triệt thoái một số lính Mỹ. Lalouette nhấn mạnh rằng không có một giải pháp khác Diệm và Mỹ phải hợp tác với Diệm. Điều mà Lalouette muốn đặc biệt nhấn mạnh là niềm tin của ông ta chẳng có một giải pháp nào khác Diệm, và Mỹ phải làm việc với họ để chiến thắng. (Cable No. 410, Saigon to Washington; JFKL, NSF, Country Vietnam, Vietnam State Cables; IV:111, n3)

 

- Lalouette gặp Diệm và Nhu.

Diệm nói t́nh h́nh nghiêm trọng v́ các sư trẻ cực đoan đă thay thế những nhà sư lớn tuổi, khả kính cũ. (CLV, SV, d. 18)

Nhu th́ tiết lộ với Lalouette là có thể dàn xếp với Việt Cộng để chấm dứt chiến tranh, và để thực hiện việc này, Nhu sẽ yêu cầu Mỹ triệt thoái một số quân. Thuật lại với Lodge chuyện này xong, Lalouette nhấn mạnh rằng không thể thay Diệm-Nhu, và Mỹ phải hợp tác với họ. (Cable No. 410, 4/9/1963, Lodge to Rusk; FRUS, 1961-1963, IV:111n3) Bởi thế, ngày 4/9, Lodge xin phép được giải quyết mọi việc với Nhu trước khi gặp Diệm. Rusk đồng ư.(FRUS, 1961-1963, IV:107-108) [Xem 5/9/1963]

- Bộ Nội vụ cho lệnh kiểm kê các chùa trên toàn quốc.

Đô thành Sài G̣n có tất cả 180 chùa: 69 THPG, 22 Cổ Sơn Môn, 89 chùa môn phái khác và tư nhân. 68 chùa bị khám xét: 40 THPG, 2 chùa Miên, 1 chùa Hoa kiều, 2 Cổ Sơn Môn, 1 Lục Ḥa Tăng 22 chùa tư. (HS 8506)

Thứ Năm, 5/9/1963:

* Sài-G̣n: Diệm trả lời thư ngày 31/8/1963 của U Thant.

Phủ nhận không hề có đàn áp tôn giáo ở Việt Nam, và đó là sáng kiến của thực dân. Các nước Á châu và Phi châu đă tự để ḿnh ‘bị đầu độc bởi một âm mưu của phương Tây hay phương Đông chống lại VNCH.’ Diệm cũng khẳng định đă t́m ra một giải pháp cho vấn đề Phật giáo.(American Foreign Policy: Current Documents, 1963, pp. 869-70; FRUS, 1961-1963, IV:112)

- Lodge trả lời CĐ ngày 4/9 của của BNG.

Tôi có ư định nhờ [d'Orlandi và d'Asta] bảo Nhu rằng toàn bộ đề nghị của ông ta không khiến chúng ta hài ḷng, để thử xem ông ta có nhượng bộ thêm không. Nếu không, tôi sẽ gặp họ. Tôi không tin rằng họ Ngô hiểu về khái niệm yểm trợ chính trị tại quốc ngoại và trong quốc nội. Họ căn bản thuộc thời Trung cổ, độc tài gia đ́nh theo kiểu Đông phương, họ hiểu rất ít, hoặc chẳng hiểu ǵ cả, về nghệ thuật của một chính phủ của đám đông. Họ không thể nói với dân chúng, họ không thể giao dịch với báo chí; họ không thể ủy quyền hay tạo sự tin cậy; họ không hiểu khái niệm một chính phủ là đầy tớ của quốc dân. Họ chỉ lo an toàn bản thân và sự sống c̣n trước bất cứ đe dọa nào-Cộng sản hay không Cộng Sản.

Chúng tôi đang nghiên cứu việc cắt hay kiểm soát viện trợ.( FRUS, 1961-1963, IV:109-110) Trong ngày 5/9/1963, Hilsman cho biết BNG đồng ư.( FRUS, 1961-1963, IV:110,n4) (CĐ 417, lúc 15G00 ngày 5/9/1963).

- Nhân viên ngoại giao Tây Germany trao cho sứ quán Mỹ bài phỏng vấn Lệ Xuân của đặc phái viên báo Der Spiegel.

Lệ Xuân tuyên bố Đại sứ Lodge đang âm mưu loại bỏ Lệ Xuân hoặc ám sát. Diệm quá yếu, cần sự yểm trợ của Lệ Xuân. Những khó khăn hiện nay là do báo chí bịa đặt và sự can thiệp của Mỹ. Lệ Xuân nh́n nhận với một nhân viên Mỹ là đă viết phần lớn bài phỏng vấn này.(FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 68)

* PARIS: Giám đốc Chính trị Vụ BNG Pháp gửi công điện cho Lalouette:

Tôi muốn lập lại với ông rằng chúng ta không hề có ư định can thiệp vào nội t́nh Việt Nam hay biến thành những nhà vô địch bên cạnh ông Nhu hay bà Nhu. Những công điện trước đây của tôi đă chỉ thị chính xác vấn đề này. Chúng ta cũng không muốn cố vấn cho ông -Lodge hay chịu trách nhiệm về việc ông ta làm hay không làm đối với gia đ́nh Diệm. Cuối cùng, ví thử thống nhất là mục tiêu của chúng ta, chúng ta cũng không khuyến khích những cuộc tiếp xúc của ông Nhu với các sứ giả của miền Bắc. (CĐ 16957/63, Lucet gửi Lalouette; CLV, SV, d. 18:197-199)

* WASHINGTON, 20G42 [8G42 6/9 Việt Nam]: Hilsman chỉ thị cho Lodge: khai thác dư luận Mỹ và Quốc Hội về khuynh hướng tàn hại [disaster course] của hệ thống lănh đạo Diệm-Nhu. (CĐ 335, Hilsman gửi Lodge; FRUS, 1961-1963, IV, Tài liệu 63)

Hôm sau, Lodge hồi đáp: CĐ 335 của ông đến thật kịp thời và rất giúp đỡ tôi. Tôi đọc nó cho [d'Orlandi và d'Asta] nghe, họ rất xúc động và lập tức t́m cách gặp Nhu và Lệ Xuân. Họ sẽ không đề nghị thương thuyết mà chỉ bảo hai vợ chồng rằng vợ chồng họ chẳng có một lựa chọn nào khác hơn rồi nư ớc sáu tháng. . . . Điều này cũng giúp tôi trong buổi đương đầu với Diệm. (CĐ 431, Lodge gửi Hilsman; FRUS, 1961-1963, IV, tr. 113,n2)

Thứ Sáu, 6/9/1963:

* SÀI-G̉N, chiều: Nhân viên CIA gặp Nhu, theo lệnh Lodge, trong ṿng 2 tiếng đồng hồ.

Nhu nghi có bàn tay CIA trong việc ba nhà sư trốn được vào Ṭa Đại sứ Mỹ. (FRUS, 1961-1963, IV:125)

Được hỏi về việc liên lạc với Hà-nội, Nhu nói Đại sứ Italia Giovani d'Orlandi và đại diện India tại Ủy Ban Quốc tế Kiểm Soát Đ́nh Chiến, Goburdhun, đă yêu cầu Nhu gặp Maneli.

Maneli nói đă được Phạm Văn Đồng ủy quyền để làm như người trung gian. (IV:125) Khuyên Nhu nên lợi dụng những lời tuyên bố của de Gaulle và Hồ để thương thuyết với Hà-nội. Maneli cũng đề nghị Nam Việt Nam bán gạo và bia cho miền Bắc, đổi lấy than đá. Tuy nhiên, Nhu từ chối thương thuyết với Hà-nội. Chỉ tiếp xúc Việt Cọng ở miền Nam.

Nhu tin rằng chiến tranh du kích sẽ nghiêng về phía miền Nam vào cuối năm 1963 và trong tương lai VNCH và Mỹ có thể thương thuyết với miền Bắc ở thế mạnh. Nhu cực lực chống lại trung lập, v́ trung lập hoàn toàn đi ngược với quan điểm và chính sách Việt Nam CH.(IV:126)

Maneli bảo Nhu là VNCH sẽ có 4 kẻ thù. Nhu trả lời là đă quen với bị tấn công và sẽ gục ngă với danh dự hơn là qú gối để sống. Không một chính phủ nào có thể thương thuyết với miền Bắc dù công khai hay bí mật, ngoại trừ trường hợp đă thắng cuộc chiến tranh du kích và cũng không với điều kiện trung lập mà phải trong khuôn khổ một miền Nam mạnh t́m cách hợp miền Bắc vào Thế Giới Tự Do (IV:126).

Nhu bị biến thành ‘dê tế thần’ của vụ tấn công chùa. Không có việc gặp các lănh tụ dân sự sau khi Diệm gặp các Tướng ngày 18/8 (trái ngược với lời Paul Hiếu).(IV:126-127)

Nhu chủ trương ḥa hoăn (conciliation) . Tấn công chùa không đi ra ngoài chính sách ḥa hoăn trên.(IV:127)

Nhân viên CIA có cảm tưởng Nhu dấu diếm sự thực (deception). (FRUS, 1961-1963, IV, Tài liệu 69)

- 18G00-20G15: D'Orlandi và d'Asta, Đại diện Roma, gặp Nhu. Chuyển chỉ thị của Hilsman ngày 5/9/1963 (CĐ 335, document 63).

Nhu bị xúc động mănh liệt. Tuyên bố: Lệ Xuân sẽ rời nước ngày 9/9 để nghỉ hè ở Âu Châu. Nhu sẽ không rời nước mà chỉ từ chức, không dính líu ǵ đến ấp chiến lược nữa. Ít tháng sau, sẽ rời nước ba bốn tháng. (FRUS, 1961-1963, IV, Tài liệu 72, tr. 131-132)

 

* Huế: Lúc 9G00, khoảng 12,000 các đoàn thể nhân dân quận Phú Thứ tự động họp mít-tinh tại sân vận động xă Phú Đa để lèn án hành động phản quốc của nḥm người lợi dụng Phật Giáo. (CĐ số 4993-TT/NA/CT- M, ngày 7/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; TTLTQG 2, PTT/1CH; HS 8529)

- Nguyễn Mâu bắt giữ Tỉnh Hội trưởng Phật học Quảng Ngăi ra Huế tham gia cuộc đấu tranh của PG.

- Nguyễn Mâu bắt giữ Ngô Thùy, Tỉnh bộ PTCMQG Thừa Thiên, ví có hành động quá khích.

- Đại Đức Tâm Thuật bị trục xuất về Nha Trang.

Tâm Thuật [tục danh Đinh Quang Mỹ] trước đây bị bắt tại chùa Báo Quốc, và được phóng thích ngày 3/9/1963. (CĐ số 4993-TT/NA/CT- M, ngày 7/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; TTLTQG 2, PTT/1CH; HS 8529)

- Cách chức Trung úy Lê Văn Ba, Quận trưởng Hương Trà, v́ cầu an trong vụ Phật Giáo. (CĐ số 4993-TT/NA/CT- M, ngày 7/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

* WASHINGTON : Tại một buổi họp của HĐ/ANQG, Bộ trưởng Tư Pháp Robert Kennedy trở lại với vấn đề giải kết.

Chỉ thị Lodge mở lại liên lạc với Diệm, trao cho Diệm một tối hậu thư là Mỹ có thể rút lui. Đồng thời sai Tướng Victor Krulak và Joseph Mendenhall qua tham quan Việt Nam.

Kennedy hỏi phải chăng đ̣i hỏi tối thiểu là Nhu ra đi [removal of Nhu]. Nolting nói ông ta cảm thấy Nhu phải đi. Bundy nghĩ rằng nếu Lệ Xuân ra đi, Nhu có thể ở lại. (IV:120, 128-129)

Thứ Bảy, 7/9/1963:

* Sài-G̣n: Thục rời Việt Nam trong thời gian không hạn định.

Do áp lực của Khâm sứ d'Asta và Lodge. Giám mục Piquet tháp tùng. (CLV, SV, 17:24).

Tới Roma trong ngày. Hơi sớm v́ ngày 29/9/1963 Đại Hội mới khai mạc. Thục tuyên bố rằng CIA Mỹ đang bỏ ra 20 triệu Mỹ Kim để âm mưu đảo chính vào ngày 21/9 sắp tới. Thục c̣n khẳng định các sư không tự thiêu mà bị giết bằng búa. Tuyên bố lănh đạo Phật tử đang chơi tṛ chơi của CS. Có thể sẽ có đảo chính ngày 21/9/1963. (Ibid., 17:27)

Giáo Hoàng Paul VI hủy bỏ buổi triều kiến dự trù, mà cũng chẳng đề cập ǵ đến việc thăng cấp Hồng Y. Ngày 11/9, Thục bay qua New York để vận động cho Lệ Xuân vào Mỹ giải độc-đ̣i hỏi công lư, như Diệm nói với Lodge; nhưng dưới mắt Cố vấn An Ninh Quốc Gia McGeorge Bundy là một hành động biểu lộ sự điên rồ tập thể của một gia đ́nh cai trị [collective madness in a ruling family] chưa hề thấy sau thời các Nga hoàng.(FRUS, 1961-1963, IV:175)

Hồng y Spellman không chịu tiếp, nên chính phủ Mỹ phải can thiệp cho Spellman gặp mặt ông Thục.

Thứ Hai, 9/9/1963:

* Sài-G̣n: Diệm tiếp Lodge.

Đây là lần thứ hai Lodge gặp Diệm từ ngày nhậm chức. Về vấn đề Phật giáo và những người bị bắt giữ, Diệm nói hiện chỉ c̣n giữ 70 tù nhân tham dự biểu t́nh. Diệm cũng nói đại diện Việt Nam tại LHQ sẽ chứng minh nhiều ngôi chùa đă biến thành "nhà chứa" [bordellos], cảnh sát t́m thấy quần áo lót đàn bà, h́nh ảnh khiêu dâm, một nhà sư đă phá trinh tới 13 thiếu nữ. Chính phủ chỉ tảo thanh vài ba chục chùa trên tổng số 4,700 chùa. Tại chùa Xá Lợi, những thành phần khiêu khích đă ném đồ vật lên đầu khách đi đường, nên phải có thái độ. Học sinh, sinh viên băi khoá v́ chúng là Cộng sản. Khi Lodge đọc cho Diệm một bản tin Reuters, dẫn lời tuyên bố của Thục rằng các tăng sĩ không tự tử mà họ đă bị giết bằng búa, Diệm chỉ im lặng. Trong báo cáo về Hoa Thạnh Đốn, Lodge nhận xét ông Diệm nặng mang tinh thần Trung cổ.(FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 77)

Ngày này, phái đoàn Krulak và Mendenhall vừa hoàn tất chuyến tham quan (khoảng 24 giờ) Việt Nam. Họ được Lodge tŕnh bày tóm lược buổi đối thoại với Diệm, và ư định muốn bắt Nhu rời nước càng sớm càng tốt.

- Trần Thị Lệ Xuân dẫn một phái đoàn đi Belgrade dự Hội Nghị Các Dân Biểu Thế Giới.

* Huế: Nguyễn Mâu tổ chức một buổi học tập cho các Ni cô.

62 người tham gia. Tổ chức tại chùa Diệu Đức, xă Thủy Trường, Hương Thủy.

Theo Mâu, có tin Việt Cộng rất lo sợ về những lớp ‘cải huấn’ của Mâu. Bởi thế Mâu cho lệnh câu lưu điều tra hai sư Lưu Phương (Trương Văn Sung) ở chùa Trúc Lâm và Tâm Thành (Nguyễn Đ́nh Hiệp) ở chùa Tường Vân xă Thủy Xuân, Hương Thủy, v́ hai sư này đi vận động dân chúng để được miễn học tập. (CĐ số 5010-TT/NA/CT- M, ngày 9/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; TTLTQG 2, PTT/1CH; HS 8529)

- Khai giảng các lớp từ Đệ Thất tới Đệ Tứ tại các trường Quốc Học và Hàm Nghi.

Ngày khai giảng trường Đồng Khánh hoăn lại một tuần.

- PTPNLĐ tỉnh Thừa Thiên tái tổ chức khóa huấn luyện quân sự khóa I.

110 nữ công chức và giáo viên cấp Phần và Tỉnh phải tham dự. (CĐ số 5027-TT/NA/CT- M, ngày 10/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

10/9/1963:

* Cà-Mau: Việt Cộng tấn công hai quận lÿ Cái Nước và Đầm Dơi (phía Nam Cà-mau).

* Sài-G̣n: Lalouette gặp Lodge.

* Huế: Nguyễn Mâu phá kế hoạch băi khóa ở Quốc Học.

Bắt giữ 5 nữ sinh và 3 nam sinh. Gồm 4 nữ sinh Đồng Khánh ‘phản động.’ (CĐ số 5059-TT/NA/CT- M, ngày 11/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

- 14G30: Bế mạc lớp học tập tại Hương Điền.

129 Khuôn trưởng, Ban trị sự Khuôn và Huynh trưởng Gia đ́nh Phật tử tham gia từ ngày 8/9/1963. (CĐ số 5059-TT/NA/CT- M, ngày 11/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

* Paris: Lalouette bị triệu hồi.

* Oat-shinh-tân: Kennedy và các cố vấn thảo luận về hai bản báo cáo của Krulak và Mendenhal.

Kennedy chưa có quyết định rơ ràng về Diệm, dù số phận Nhu đă được định đoạt.

11/9/1963:

* Huế: Mở lớp học tập thứ hai tại chùa Quốc Ân.

43 tăng ni (37 nam, 6 nữ) tham dự buổi cải huấn tại xă Thủy Trường, Hương Thủy này. 22 người bị tạm giữ tại Ty Cảnh Sát tỉnh, số c̣n lại thuộc các vùng chưa tổ chức học tập. (CĐ số 5059-TT/NA/CT- M, ngày 11/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; TTLTQG 2, PTT/1CH; HS 8529) Không kết quả tốt.

* Sài-G̣n: Times of Vietnam loan tin bọn phiêu lưu quốc tế sắp chuẩn bị ṿng thứ 2.

- 14G00: Lodge gửi công điện yêu cầu có biện pháp mạnh với chính phủ Diệm.

Lodge cho rằng các sĩ quan trẻ không báo cáo hết sự thực về ảnh hưởng của biến cố Phật giáo đối với quân đội-họ không muốn làm thượng cấp phật ư. Đa số sĩ quan trẻ đều xuất thân từ thành phố, nói chung là có học, không thể dửng dưng nh́n hay nồng nhiệt ủng hộ chính phủ bắt giữ cha, chú, anh chị em họ. Ngay các binh sĩ cũng vậy. Mức độ đàn áp học sinh, sinh viên rất thô bạo. Có thể vài ba cán bộ Cộng Sản đă xâm nhập, nhưng sinh viên, học sinh  không phải là Cộng Sản. Tin đồn mới nhất là các công chức cũng sắp xuống đường. Và chắc chắn các đoàn biểu t́nh sẽ chúi mũi dùi vào Mỹ nếu Mỹ không có thái độ. Con thuyền quốc gia miền Nam đang ch́m đắm, và để cứu văn t́nh thế, bất cứ biện pháp trừng phạt nào có thể sử dụng phải được thực thi, như tạm ngưng viện trợ. Nếu muốn loại bỏ [get rid of] Nhu, nên lấy việc ngưng viện trợ để đạt mục tiêu này.

Lodge cũng đề nghị phải lôi cuốn [induce] những người muốn cầm quyền, như Big Minh; và chấm dứt ngay t́nh trạng chờ đợi v́ thành phần ưu tú trong xă hội sẽ hết ư chí nếu chưa bị chế độ thủ tiêu.(FRUS, 1961-1963, IV:171-174)

* WASHINGTON, chiều [rạng sáng 12/9 tại Việt Nam]: Kennedy triệu tập một phiên họp tại Bạch Cung để thảo luận về công điện của Lodge.

Đa số ủng hộ việc cô lập Nhu. Tuy nhiên, Kennedy chưa có quyết định rơ ràng về việc thay đổi chính phủ cùng những biện pháp răn đe như ngưng viện trợ, di tản Mỹ kiều.

Rusk chỉ thị Lodge gặp Diệm tŕnh bày về thái độ của Quốc Hội Mỹ và nhất là những lời phát biểu của Lệ Xuân.

Tại Belgrade, Lệ Xuân tuyên bố rằng Kennedy là một chính khách, nên thường ḥa phục dư luận. Theo Lệ Xuân, nếu những dư luận đó không đúng, giải pháp đứng đắn nhất không phải là đầu hàng mà phải nói lên sự thực. Lời tuyên bố này khiến Kennedy muốn t́m cách bắt Lệ Xuân im lặng.(IV: 195-196)

* Roma: Thục bay qua NY. (CLV 46:290, 291)

Thứ Năm, 12/9/1963:

* Sài G̣n: Harkins báo cáo Cộng Sản đă xâm nhập vào phong trào tranh đấu Phật Giáo. Và bây giờ, tới sinh viên.

- Lodge viết thư riêng cho Rusk, yêu cầu chuyển thẳng cho Kennedy, xin Lansdale thay Richardson.

McCone cũng đưa ra một kế hoạch, theo đó tiếp tục yểm trợ Phó TT Thơ để đạt một thỏa ước với Phật giáo, băi bỏ thiết quân luật, cách chức Ngô Trọng Hiếu, thay Nhu bằng một ủy ban tư vấn gồm những người như Trần Quốc Bửu, Trương Vĩnh Lễ, Trần Ngọc Liễn. Đặt LLĐB dưới sự chỉ huy của Bộ TTM.

* Huế: Khai giảng các lớp Đệ Thất và Đệ Lục trường Đồng Khánh.

Ngày 13/9, khai giảng hai lớp Đệ ngũ và Đệ Tứ. Lớp Đệ nhị sẽ khai giảng ngày Thứ Hai, 16/9/1963. (CĐ số 5088-TT/NA/CT- M, ngày 13/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

- Bắt giữ 11 học sinh Quốc Học v́ dự định tổ chức băi khóa và bạo động. (CĐ số 5124-TT/NA/CT- M, ngày 14/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

Bắt giữ thêm 2 học sinh Quốc Học, 2 trường Bán công, 1 trường Bách khoa b́nh dân. (CĐ số 5128-TT/NA/CT- M, ngày 15/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

- Tổ chức măn khóa lớp học tập tại quận lỵ Phú Vang.

79 người bị bắt giữ tham dự khóa cải huấn này từ ngày 4/9/1963. 67 người �tốtt nghiệp,� làm kiến nghị lên Tổng thống, bày tỏ ḷng hối lỗi đă sai đường, lạc lối; và lên án hành đäng của các phần tử đội lốt tôn giáo phá rối trị an. 12 người không tốt nghiệp. (CĐ số 5124-TT/NA/CT- M, ngày 14/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

- Lễ bế giảng lớp học tập cho 47 ni cô tại chùa Kiều Đàm, quận Hương Thủy.

Các ni cô làm kiến nghị tuyệt đối trung thành với Tổng Thống và lên án hành động của các phần tử đội lốt tôn giáo phá rối trị an. (CĐ số 5159-TT/NA/CT- M, ngày 17/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

Thứ Bảy, 14/9/1963:

* Sài G̣n: Diệm kư Sắc lệnh hủy bỏ t́nh trạng thiết quân luật ngày 20/8/1963.

Hiệu lực từ 12 giờ trưa ngày 16/9/1963. (SL số 104-TTP, ngày 14/9/1963; HS 8506) Tuy nhiên, lệnh ban hành t́nh trạng khẩn cấp, SL 209-TTP ngày 15/10/1961 vẫn c̣n hiệu lực.

* WASHINGTON : Chính phủ Mỹ thông báo cho Lodge:

Tạm thời đ́nh hoăn tiền viện trợ kinh tế $18.6 triệu MK cho Nam Việt Nam.

15/9/1963:

* Huế: Tiếp tục bắt giữ sinh viên, học sinh dự định tổ chức băi khóa.

- Phát động chiến dịch tuyên truyền và học tập Sắc Lệnh băi bỏ lệnh giới nghiêm 20/8/1963.

* WASHINGTON : Rusk cho lệnh Lodge tạm ngưng đảo chính trước khi Oat-shinh-tân có quyết định rơ ràng.(IV:212)

Trong khi đó, phe đảo chính cũng bắt đầu nối lại liên lạc. Ngày Thứ Hai, 16/9, Trần Thiện Khiêm mời một nhân viên CIA tới gặp, tuyên bố vẫn tiếp tục dự định đảo chính. Theo Khiêm, các Tướng nóng ḷng hơn khi thấy thêm nhiều chứng cớ về việc Nhu muốn thư ơng thuyết với miền Bắc. (IV:239)

- Cơ quan CIA tŕnh lên Kennedy một báo cáo về Vấn đề Nhu [Problem of Nhu].

Sự thù ghét Nhu bấy lâu ngày một gia tăng khiến người ta chỉ trích chế độ đàn áp. Hughes cũng đồng ư với MACV rằng Nhu có thể thương thuyết với Hà-nội và đại đa số quân đội không chấp nhận Nhu.(FRUS, 1961-1963, IV:212-215)

Thứ Hai, 16/9/1963:

* Huế: Khẩu hiệu kêu gọi băi khóa xuất hiện trong đêm tại các trường Quốc Học, Đồng Khánh, Nữ hộ sinh Quốc Gia và Bồ Đề (chi nhánh hữu ngạn).

Ngoài ra c̣n khẩu hiệu yêu cầu phóng thích các Giáo sư, sinh viên học sinh bị bắt giữ, đả đảo chính phủ kỳ thị tôn giáo, đúng lên tranh đấu cho Phật giáo, Đẳ đảo Việt Minh.

Nguyễn Mâu bắt các phụ huynh học sinh phải kư giấy cam kết về hành vi con em học sinh, sinh viên, �cương quyết đập tan mọi âm mưu của Cộng Sản và phản loạn.� Mâu cũng dự định tổ chức thanh niên học đường. (CĐ số 5159-TT/NA/CT- M, ngày 17/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

* Sài-G̣n, 12G00: Lệnh bỏ giới nghiêm bắt đầu có hiệu lực.

- Khiêm sai Thiếu tá Nhơn dàn xếp gặp nhân viên CIA.

Khiêm tuyên bố vẫn tiếp tục dự định đảo chính. Theo Khiêm, các Tướng nóng ḷng hơn khi thấy thêm nhiều chứng cớ về việc Nhu muốn thương thuyết với miền Bắc.(IV:239)

Ba Tướng chủ mưu đảo chính là Minh, Khiêm và Khánh. Các Tướng Kim, Chiểu và những người khác chỉ được tham khảo, nhưng không thiết lập kế hoạch. Phần Tôn Thất Đính đă được Nhu chỉ thị chĩa súng vào Conein để dọa Conein. Đính tuyên bố đă được Mỹ cho 20 triệu đồng để làm đảo chính, nhưng Đính không nhận, và báo cáo với Nhu. [Hồi kư Tướng Đính không nói đến việc này]. (FRUS, 1961-1963, IV:239-40)

Hai ngày sau, Thứ Tư 18/9, một sĩ quan Mỹ đến gặp Tướng Minh tại trại Lê Văn Duyệt. Minh tuyên bố VC tiếp tục đoạt tiên cơ, kiểm soát nhiều dân chúng hơn chính phủ. 80 phần trăm dân chúng không hiểu nên theo chính phủ hay VC. Diệm-Nhu tiếp tục bắt giữ đối lập, học sinh, Phật tử, các nhà giam chật ních. Hai doanh trại trong căn cứ Lê Văn Duyệt đầy tù nhân. Học sinh, sinh viên đang ngả theo VC. Tham nhũng, hối mại quyền thế tràn lan. Hầu hết tỉnh trưởng và quận trưởng là đảng viên Cần Lao, họ bắt dân phải hối lộ khi nhận được viện trợ Mỹ. Tiền này chuyển vào quĩ đảng Cần Lao. Tổng Giám Mục Thục nhúng tay vào bất cứ việc ǵ ngoại trừ việc đạo. Trái tim của binh sĩ không dồn vào chiến tranh, Tướng Minh nhấn mạnh. Các sĩ quan trung cấp đều trông đợi đảo chính. (FRUS, 1961-1963, IV:272-273; VNNB, I-C: 1955-1963, tr. 353-5).

Harkins không đồng ư. Theo Harkins, Big Minh đă bị nghi ngờ từ năm 1960, và không được nắm binh quyền. Minh không làm ǵ cho nỗ lực chiến tranh mà chỉ than phiền, và t́m cách đảo chính. Những lời nhận xét của Minh khó thể kiểm chứng.(FRUS, 1961-1963, IV:274-275, tài liệu 139)

Thứ Ba, 17/9/1963:

* Huế: Các chốt chận có thiết giáp bắt đầu triệt thoái.

- Bắt giữ thêm 2 học sinh Quốc Học.

* WASHINGTON : HĐ/ANQG Mỹ quyết định áp lực Diệm phải tuân theo chính sách của Mỹ.

Kennedy đồng ư cho Lodge quyền được tạm ngưng giao viện trợ để tăng cường áp lực khi thương thuyết, miễn hồ không cắt hoàn toàn viện trợ. Đồng thời, Oat-shinh-tân tham khảo Lodge về 13 điểm cần làm ngay, như tạo tinh thần ḥa giải, phóng thích Phật tử và sinh viên học sinh, kiểm duyệt báo chí, việc sử dụng Lực lượng Đặc Biệt. Ngoài ra, t́m cách đưa vợ chồng Nhu khỏi nước, thí dụ như đi nghỉ dài hạn khoảng 6 tháng.

Kennedy c̣n thông báo sẽ gửi McNamara và Taylor qua Việt Nam để thị sát t́nh h́nh. Kennedy nhấn mạnh rằng cần ư kiến của Lodge trước khi những sách lược trên được thực thi. (CAP 63516 ngày 17/9; FRUS, 1961-1963, IV:252-254)

- Bạch Cung chỉ thị cho Lodge:

T́m cách đưa vợ chồng Nhu khỏi nước, thí dụ như đi nghỉ dài hạn một thời gian.

* Đà-Nẵng: Lănh sự Pháp ở Tourane báo cáo về chuyến thăm từ biệt của Lê Văn Nghiêm trước khi vào Sài-g̣n nhận chức Tham Mưu Trưởng Liên quân.

Theo Nghiêm, chính sách bài Phật giáo chỉ là của Thục. Thục từng tuyên bố với những người tín cẩn là cần phải hạ Phật giáo bằng mọi phương tiện, nếu không Phật giáo sẽ mạnh hơn Ki-tô, "và ngay cả đời sống giáo dân sẽ bị đe dọa."

Theo Nghiêm, Diệm biết rơ mọi chi tiết. Ngày 8/5, khi Nghiêm vào Sài-g̣n gặp Diệm, Diệm cho lệnh phải thẳng tay với Phật giáo, và nhận lệnh từ Cẩn.

Đại tá Đỗ Cao Trí được lệnh "duy tŕ trật tự ở Huế." Sau đó được cử làm Tướng, thay thế Nghiêm. (CLV, SV, 17:70-73)

Thứ Tư, 18/9/1963:

* Huế: Tỉnh đoàn Công Dân Vụ làm lễ măn khóa học tập 7 ngày cho 44 tăng ni.

22 người đang bị bắt giữ, 22 người tại các chùa chưa học tập. Khóa học bắt đầu từ ngày 11/9/1963. Kiến nghị trung thành và lên án phản loạn đội lốt Phật Giáo. (CĐ số 5204-TT/NA/CT- M, ngày 19/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; TTLTQG 2, PTT/1CH; HS 8529)

* Sài-G̣n: Vợ chồng Lodge ăn tối với Goburdhun (UBKSQT), Nhu, Trương Công Cừu.

Lodge nghi rằng Nhu đă dàn xếp mời vợ chồng Lodge dự dạ tiệc, cùng Goburdhun (đại diện India trong UBKSQT), và XLTV Ngoại trưởng Cừu. Nhu lập lại nhiều lần rằng các Phật tử đă bị giết mà không phải tự tử. Ngoại trưởng Cừu cùng một luận điệu. Nhu nói Nhu hiểu tại sao dư luận Mỹ kinh hoàng khi thấy Mỹ yểm trợ những điều kiện xấu đến độ các nhà sư phải tự thiêu. Và cũng hiểu tại sao TNS Church đă đưa ra Nghị quyết.

Nhu nói muốn giữ thể diện cho Kennedy, v́ Kennedy là lănh tụ của thế giới tự do. Lodge nói ngay rằng không lo về thể diện Kennedy, mà chỉ lo cho khả năng chung [joint ability] Mỹ-Việt, như hai cổ đông [partners], để thực hiện chính sách chung; và, một trong những điều làm nguy hại đến kế hoạch này là dư luận xấu ở Mỹ từ tháng 5 đến nay. Rồi Lodge đề nghị Nhu nên rời nước một thời gian, ít nữa cho tới tháng 12, sau khi việc chuẩn chi [cho tài khóa] đă hoàn tất. Nhu cố biện bạch rằng nếu ra đi, không ai trông coi Thanh Niên Cộng Ḥa, một lực lượng cần thiết cho chiến thắng. (IV:259)]

Khi chia tay, Lodge lập lại nhiều lần là muốn Nhu trả lời càng sớm càng tốt.

Theo Lodge, Nhu là ‘một tâm hồn lạc lơng, một con người bị ma ám, kẹt giữa cái ṿng quái ác. Những Cơn Giận Dữ đang săn đuổi ông ta’.(Ibid., IV:259) (CĐ 541, ngày 19/9/1963, Lodge gửi Rusk; FRUS, 1961-1963, IV, Tài liệu 129. CĐ này được chuyển qua Bạch Cung lúc 7:10 sáng ngày 19/9/1963 tại DC)

* New York: Văn pḥng LHQ ghi vấn đề Nhân quyền tại Nam Việt Nam vào danh sách đề tài thảo luận.

* WASHINGTON : Báo Washington Post đăng bài Very Ugly Stuff của Joseph Alsop.

Bài này dựa theo những tin đồn và những cuộc phỏng vấn, kể cả Nhu. Nói về những nỗ lực t́m cách giải ḥa Nam-Bắc với sự tiếp tay của Pháp. Alsop có cảm tưởng rằng cả hai anh em họ Ngô không c̣n biết lư lẽ nữa. (IV:298)

19/9/1963:

* Sài-G̣n: Không khí nghiêm trọng tại thủ đô VNCH.

Có tin đồn Nhu ra đi, Tướng Đính bị thất sủng, và sẽ có đảo chính. (CĐ 844-847, Sài g̣n gửu Paris; CLV, SVN, D. 91)

- Báo Times of Vietnam tố cáo những kẻ muốn giao số mệnh Việt Nam vào bàn tay CIA.

Các nhóm thân đảo chính muốn sử dụng VNQDĐ và Đại Việt của Nguyễn Tôn Hoàn. Trong khi đó, Ủy ban Tương trợ Phật giáo t́m cách móc nối với các giáo dân Ki-tô ở Huế. Những cuộc vận động này do Trí Quang, đang tị nạn tại ṭa Đại sứ Mỹ và �có liên hệ với CS, với sự yểm trợ của những tên "phiêu lưu ngoại quốc." (CĐ 844-847, Sài g̣n [Perruche] gửu Paris; CLV, SVN, D. 91)

- Đại sứ Italia d'ơOrlandi mật báo rằng Thuần tuyên bố chiến trường ngày một bất lợi và Thuần muốn rời nước.

Về dự thảo ngày 17/9 của Kennedy, theo Lodge, Diệm không muốn chứng tỏ tinh thần ḥa hoăn. Diệm muốn khủng bố [terrorize] Phật tử và sinh viên, học sinh. Về thay đổi chính phủ, thực ra dân chúng chỉ oán ghét họ Ngô. Bộ trưởng th́ chỉ có Trương Công Cừu là �gia nô� [the most shameless sycophant I have ever seen]. Lodge cũng nhắc đến nhận xét của Tướng Minh ngày 18/9, và đề nghị xin được tiếp tục thúc dục Dương Văn Minh nếu Minh muốn đảo chính. (Ibid., IV: Tài liệu 130, 131)

* Paris: Biểu t́nh phản đối VNCH trước trụ sở UNESCO.

Thứ Sáu, 20/9/1963:

* Huế: Nguyễn Mâu trả tự do cho Ḥa thượng Đôn Hậu, cùng các Thượng tọa Thiện Siêu, Chánh Trực và Đức Tâm.

Từ 21/8 tới 20/9/1963, Nguyễn Mâu bắt giữ tổng cộng 964 người. Gốm 100 tăng ni, 21 Giáo sư ĐH, 8 Giáo sư TH, 13 Giáo sư tư thục, 40 công chức, 89 Sinh viên, 325 học sinh, Thanh iên Phật tử, và 368 thường dân. Phóng thích 226 người và bắt học tập cải tạo 638 người. (Tỉnh Thưà Thiên, �Bản tổng kết thành tích thực hiện kế hoạch thanh toán vụ tranh chấp bạo động của Tổng hội Phật Giáo tại Thừa Thiên và Huế (Từ ngày 21/8/1963 tới 20/9/1963), Báo cáo số 5422/TT/NA/CT- M, ngày 3/10/1963 của Nguyễn Mâu; PTT/1CH, HS 8501) [Xem 24/9/1963]

Thứ Bảy, 21/9/1963:

* Paris: Phạm Khắc Hy gặp E. M. Mana'ch, Giám đốc Aù Châu Vụ.

Than phiền về cuộc biểu t́nh ngày 19/9/1963. Yêu cầu tăng cường an ninh; thông báo Lệ Xuân sẽ tới Paris ngày 25/9, và ở đây chừng 1 tuần. (CLV, SV, d. 91:229).

Thứ Hai, 23/9/1963:

* Huế: Bắt giữ hai điệu tại chùa Từ Đàm về việc tự thiêu của Tiêu Diêu.

Đó là Nguyên Tịnh (Lê Công Kỳ, 18 tuổi) và Nguyên Khánh (Lê Công Khải, 19 tuổi) (CĐ số 52339-TT/NA/ CT-M, ngày 26/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

* Sài-G̣n: Lodge đồng ư cho đặc phái viên AFP phỏng vấn.

Lodge cho rằng Nhu thông minh nhưng cũng tàn bạo. Nhu được coi như người thực sự cầm đầu miền Nam, và Diệm đă quá già. Phủ nhận tin đồn đảo chính. (CLV, SV, d. 14)

- Báo Times of Vietnam phê b́nh về lời yêu cầu giảm viện trợ cho Nam Việt Nam của TNS Frank Church.

Số tiền cần cắt giảm, theo báo này, là tiền chi phí cho cơ quan CIA tại miền Nam. Có tất cả 60 toán, mỗi toán ít nhất ba người, đôi khi 20 người, mỗi ngư ời ăn lư ơng khoảng 8,000 Mỹ kim. Như thế tổng số chi phí lên tới 1,440,000 MK hàng năm. Ngoài ra c̣n phải chi tiêu 300,000 MK chi phí di chuyển, v.. v...

Cuộc đảo chính hụt [ngày 28/8/1963, thực ra là 1/9/1963] chi tiêu mất 24 triệu MK, kể cả tiền thuê và nuôi dư ỡng những ngư ời biểu t́nh, tiền in bích chư ơng, truyền đơn và cả tiền túi. Nếu cuộc đảo chính thành công, chỉ tạo nên ở Sài G̣n một chính phủ của CIA để tạo nên một cuộc chiến mới chống lại những người quốc gia chân chính. Nhiệm vụ chính của phái đoàn McNamara-Taylor là nên tái lập trật tự tại Ṭa Đại sứ Mỹ. (CĐ 876, ngày 23/9/1963, Perruche gửi Paris; CLV, SV, d. 18)

* Oat-shinh-tân: McNamara và Taylor lên đường qua Việt Nam [cho tới ngày 30/9/1963].

William Colby, Chánh Sở Đông Nam Á tại Cơ quan Trung Ương T́nh Báo Mỹ, cũng tháp tùng phái đoàn.

24/9/1963:

* Huế: Các tu sĩ Đôn Hậu, Thiện Siêu, Chánh Trực và Đức Tâm được tự do.

Đôn Hậu, về chùa Diệu Đế, rồi lên chùa Linh Mụ; Thiện Siêu, tục danh Vơ Trọng Tường, và Chánh Trực, tục danh Hoàng Văn Trung, về chùa Từ Đàm;  và Đức Tâm, tục danh Trần Hoài Cẩm, về chùa Diệu Minh (Cồn Hến). Tuy nhiên, việc đi lại bị hạn chế. (CĐ số 52339-TT/NA/ CT-M, ngày 26/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

- Phóng thích 20 công chức bị bắt giữ từ ngày 20/8/1963. (CĐ số 52339-TT/NA/ CT-M, ngày 26/9/1963, Nguyễn Mâu gửi BNV; PTT/1CH; HS 8529)

26/9/1963:

* Sài-G̣n: McNamara và Taylor thị sát t́nh h́nh miền Nam. [Xem 2/10/1963]

Trong chuyến đi này, McNamara được Richardson, trưởng lưới CIA Sài-g̣n, thuyết tŕnh về chính phủ Diệm.

Trong số 34 điểm, có những điểm đáng kể sau:

20. Để cứu Nam Việt Nam, phải áp lực Nhu ra đi. (IV:302)

21. Nhu là người chủ xướng (instigator) những cuộc đánh phá chùa chiền.

26. Dân chúng ghét Bà Nhu và em bà ta. Nếu Nhu muốn thay Diệm, sẽ có chiến tranh. (IV:302)

34. Bộ trưởng Kinh tế nói với "R" là phía sau Nhu phải có Cộng Sản giật giây. (IV:Tài liệu 154 [tr.301-303] ).

* Huế: Bắt giữ hai thanh niên vào trường Quốc Học với biểu ngữ vận động băi khóa nhân dịp McNamara ra thăm Huế.

Thứ Sáu, 27/9/1963:

* Sài-G̣n: Bầu cử Quốc Hội VNCH nhiệm kỳ III.

Chủ Nhật, 29/9/1963:

* Sài-G̣n, 14G30-17G30: McNamara và Taylor gặp Diệm.

Suốt hai giờ đầu tiên, Diệm độc thoại về kế hoạch àp Chiến Lược, cán bộ, thành lập tỉnh mới, bầu cử, khai quang, các đại đơn vị CS, giao thông và công chính, và chiêu hồi.

McNamara nói thẳng với Diệm là những biện pháp đàn áp Phật tử gây trở ngại cho nỗ lực chiến tranh. McNamara cũng đề cập đến vấn đề những lời tuyên bố "vô trách nhiệm" của Lệ Xuân, đặc biệt là lời ví quân nhân Mỹ là lính đánh thuê (soldiers of fortune). Nhưng không bàn ǵ đến vấn đề ép Nhu ra đi.

Diệm hết sức bào chữa cho Lệ Xuân, cũng như việc tấn công các chùa đêm 20/8/1963.

Tảng lờ lời khuyên của McNamara, Diệm chỉ yêu cầu Taylor thẩm giá t́nh h́nh quân sự.

Tham dự có Thuần, Đại sứ Lodge, Tướng Harkins và thông dịch viên Frederick W. Flott. (FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 158; Gravel, II:216).

- Taylor gặp Big Minh ở sân quần vợt.

Bộ trưởng McNamara làm khán giả. (Taylor, Swords and Plowshares, 297-298). Tối đó, Taylor sai Đại tá Raymond Jones đến gặp Big Minh để ḍ hỏi t́nh h́nh. Minh tuyên bố không có điệp văn nào cho Taylor, nhưng sẵn sàng gặp Taylor để bàn vấn đề quân sự. Hoặc Taylor gặp Minh, hoặc Minh sẽ đến thăm Taylor.(IV:326- 327n1 của tài liệu 162) [Xem 1/10/1963]

30/9/1963:

* Sài-G̣n: McNamara và Taylor gặp Phó Tổng Thống Thơ, rồi bay qua Honolulu.

- Sullivan, Phụ tá đặc biệt Thứ trưởng đặc trách Chính trị vụ BNG, báo cáo về việc tiếp xúc XLTV Đại sứ Pháp, Canada và India về liên hệ Bắc-Nam.

Tất cả đều tỏ ư nghi ngờ rằng có thực chất trong những tin đồn hiện nay về chuyện Hồ-Diệm (IV:325-326)

* WASHINGTON : Hilsman tiếp kiến Bửu Hội.

Cuộc khủng hoảng đă hoàn toàn bị chính trị hóa, và các tăng ni đă vượt ra ngoài giới hạn đến độ chính phủ phải xuống tay. Ḥa thượng Tịnh Khiết đă thay đổi thái độ.(IV:333) Trong thư ngày 27/9, Tâm Châu cũng vậy.(IV:333)

1/10/1963:

* Sài-G̣n: Taylor chào từ biệt Big Minh. (IV:326-327)

* WASHINGTON : Hilsman báo cáo về dự thảo Nghị quyết của Ceylon về t́nh h́nh Việt Nam.(IV:331- 332)

2/10/1963:

* Sài-G̣n: "Lulu" Conein "vô t́nh" gặp Đôn ở Tân Sơn Nhất.

Đôn yêu cầu gặp lại nhau ở Nha-trang tối đó.

* WASHINGTON : HĐ/ANQG họp phiên thứ 519.

Nghiên cứu báo cáo McNamara-Taylor về chuyến tham quan Việt Nam.

Về chính trị, ép Diệm phải cải cách, và sẽ dùng cách ngưng viện trợ vài ba chương tŕnh làm áp lực. Không đồng ư đảo chính, nhưng đề nghị t́m một lănh đạo mới.

Kennedy chấp thuận ngay. (Gravel, II:216; IV:336-346, 350-352, 353-354)

* New York: Bửu Hội yết kiến U Thant, Tổng thư kư LHQ.

Thant đồng ư sẽ gửi một phái đoàn điều tra LHQ qua Nam Việt Nam. (CĐ 2203-2205, ngày 4/10/1963, Roger Seydoux gửi BNG; CLV, SVN, carton 14)

Gặp Ngoại trưởng Rusk. Cẩn và Nhu đều khuyên Diệm không nên cấm treo cờ Phật giáo, nhưng Diệm không nghe. (FRUS, 1961-1963, IV:347-349)

5/10/1963:

* Sài-G̣n: Đại Đức Quang Hương tự thiêu trước chợ Bến Thành.

Tục danh Nguyễn Ngọc Kỳ (1926-1963), gốc Phú Yên. Giảng sư, trụ tŕ chùa tỉnh hội Ban Mê Thuột. Theo báo cáo của Nguyễn Văn Hay, Phó TGĐ Cảnh sát-Công An, Quảng Hường tục danh Huỳnh Ngọc Kỳ, sinh ngày 20/6/1926 tại Xuân Phong, Tuy An, Phú Yên, trụ tŕ tại chùa Khai Đơn, Ban Mê Thuột. Từ ngày 11/6/1963, Đại Đức đă xuống Nha Trang, ngày 12/6 lấy vé máy bay vào Sài G̣n. Bị cảnh sát chặn lại ở phi trường, dọa sẽ tự thiêu ngay tại phi trường. Lúc 15G30 ngày 12/6, BNV đồng ư cho Quảng Hường và Trần Lê Châu vào Sài G̣n. (CĐ ngày 14/6/1963, NVHay gửi BNV;  HS 8503)

- Conein đến gặp Minh tại đường Lê Văn Duyệt, chuyện tṛ trong 70 phút.

Minh cho biết không có tham vọng chính trị cá nhân, nhưng cảm thấy phải lật đổ Diệm nếu không miền Nam sẽ bại trận. Minh tuyên bố không cần sự yểm trợ của Mỹ, chỉ cần Mỹ không cản trở. (Gravel, II:767-8)

6/10/1963:

* WASHINGTON : Chính phủ Mỹ đồng ư không ngăn cản đảo chính, nếu chế độ mới hữu hiệu hơn trong nỗ lực chiến tranh.

Tuy nhiên, Lodge cần bảo mật tối đa vai tṛ của Mỹ.

7/10/1963:

* Sài-G̣n: Tân Quốc Hội nhóm họp.

Diệm đọc diễn văn khai mạc, không nhắc ǵ đến biến cố đang xảy ra, chỉ nhắc đến thành công trong dĩ văng.

Khen ngợi kết quả việc làm của Lệ Xuân tại Hội nghị Yugoslavia.

* California: Lệ Xuân, vợ Nhu, tới Mỹ giải độc.

Lập lại lời cáo buộc miệt thị những vụ tự thiêu là "nướng thịt sư," và đề nghị sẽ biếu không xăng cùng hộp quẹt nếu các phóng viên muốn bắt chước họ tự thiêu. (Colby 1989:149)

Lệ Xuân bị chống đối dữ dội ở Mỹ. Bố là Trần Văn Chương, mới bị cách chức Đại sứ, cũng tham gia những cuộc chống đối.

8/10/1963:

* New York: Đại Hội Đồng LHQ chấp thuận gửi một phái đoàn qua điều tra về việc đàn áp Phật giáo.

17/10/1963:

* Sài-G̣n: Tướng Richard Stilwell, Trưởng Khối Hành Quân của MACV, thông báo với Nguyễn Đ́nh Thuần:

Trợ cấp cho LLĐB/VN từng tham dự những cuộc tấn công chùa chiền bị tạm thời đ́nh hoăn cho tới ngày đơn vị này ra mặt trận, và đặt dưới quyền của Bộ Tổng Tham Mưu.

Thứ Ba, 22/10/1963:

* Sài-G̣n: Harkins gặp Đôn.

Bảo : Đôn là Đại tá Khương đă tiếp xúc các cố vấn Mỹ về việc đảo chính, và cảnh giác Đôn là những tiếp xúc về đảo chính khiến giảm nỗ lực chiến tranh. Đôn nghi rằng đây là bằng chứng Mỹ không tán thành đảo chính. [Xem 23/10/1963]

Thứ Tư, 23/10/1963:

* Sài-G̣n: Đôn tiếp xúc lại với Conein.

Cho biết kế hoạch đảo chính dự trù vào ngày 26/10 đă phải đ́nh hoăn v́ thái độ của Tướng Harkins trong buổi họp với Đôn ngày hôm trước. Yêu cầu Mỹ minh xác lập trường.

- Lodge tiết lộ với Harkins về chỉ thị cho phép làm đảo chính của Washington, DC.

Harkins lại nghĩ rằng Washington không tán thành đảo chính. Và hứa sẽ giải thích rơ hơn cho Đôn.

Thứ Năm, 24/10/1963:

* Sài-G̣n: Đôn nói với Conein là Harkins đă xin lỗi, và tiết lộ đảo chính sẽ xảy ra trước ngày 2/11/1963.

- Buổi tối: Đôn nói các Tướng đảo chính chỉ chịu cho một ḿnh Lodge coi kế hoạch chi tiết 48 giờ trước khi khởi sự.

- Phái đoàn điều tra của LHQ tới Việt Nam.

Bị các viên chức của Diệm dùng mỹ nữ mua chuộc và quay phim làm áp lực.

- Diệm mời Lodge lên Đà-lạt nghỉ mát ngày 27/10/1963.

Thứ Sáu, 25/10/1963:

* Sài-G̣n: Lodge gửi công điện cho Bundy, yêu cầu tiến hành đảo chính.

Thứ Bảy, 26/10/1963:

* Sài-G̣n: Quốc Khánh của chế độ Diệm.

- Cuộc đảo chính dự trù của Minh không thực hiện được.

- CIA Mỹ được tin Phạm Ngọc Thảo và Trần Kim Tuyến đang âm mưu đảo chính.

Theo Colby, Thảo, Tuyến cùng các lănh tụ Ki-tô muốn thay thế Diệm, v́ Diệm đă hết "Thiên Mệnh Liên Bang Mỹ". (Colby 1989:150)

Chủ Nhật, 27/10/1963:

* Sài-g̣n: Lodge tháp tùng Diệm lên Đà-lạt "nghỉ" cuối tuần.

Lodge nhận xét rằng Diệm là một người dễ thương, tốt, "nhưng bị cắt đứt với hiện tại, sống trong quá khứ, không có cảm xúc ǵ về dân chúng và hết sức cứng đầu." (IV, 442)

Nhân dịp Diệm nhắc đến việc cơ quan UNESCO sắp giúp xây cất một trường Đại học, Lodge nói về Ủy Ban điều tra LHQ, và hỏi Diệm đă gặp họ chưa. Diệm nói đă gặp. Lodge nói Diệm nên cho phép UBĐTLHQ được tiếp xúc với Trí Quang. Diệm không nói ǵ, nhưng có vẻ bị xúc phạm.

Sau bữa ăn tối, Diệm phàn nàn với Lodge về vấn đề cắt viện trợ. Lodge trả đũa bằng cách nêu lên vấn đề tù chính trị, và thái độ hung hăng của vợ Nhu khi giải độc ở Mỹ.

 "Ông Tổng thống, bất cứ một đề nghị đơn giản nào của tôi ông cũng bác bỏ. Có một việc nào ông nghĩ, trong khả năng ông có thể làm, để gây thiện cảm với dư luận Mỹ?"

Diệm chỉ nh́n Lodge, không đáp.

Lodge đi đến quyết định là không thể làm việc với Diệm được nữa. (FRUS, 1961-1963, IV, tài liệu 221; Gravel, II:219; Colby 1989:149)

* Sài-G̣n: Đại Đức Thiện Mỹ, tăng thứ bảy, tự thiêu trước nhà thờ Đức Bà Sài G̣n.

Tục danh Hoàng Miều (1940-1963), gốc B́nh Định. Từ Đà Lạt xuống.

- Tướng Đính, Quân trấn trưởng và Tư lệnh Quân khu III, ngả theo phe đảo chính.

Thứ Hai, 28/10/1963:

* Sài-G̣n, 07G00: Lodge khẳng định với Đôn là đă cho Conein liên lạc về đảo chính.

- Nhu phát động chiến dịch đả kích Mỹ.

* Đà-Lạt: Thuần nói chuyện với Lodge sau bữa ăn trưa tại Viện Nguyên tử.

Thuần nói đă cố sức tạo ra buổi gặp mặt giữa Diệm và Lodge vào dịp cuối tuần tại Đà-lạt. Trả lời câu hỏi của Thuần là VNCH phải làm ǵ, Lodge nói cần phóng thích tù chính trị (kể cả Phật giáo), mở cửa các trường học, rút lại Dụ số 10 về các hội đoàn, đừng chê dấu ủy ban điều tra của LHQ, hầu đặt VN trong mắt nh́n tốt đẹp hơn của thế giới. Mỹ không muốn bị đánh giá như đang ủng hộ một chế độ độc tài. Nếu Diệm không thay đổi, thái độ hiện nay của Mỹ cũng sẽ không thay đổi. (FRUS, 1961-1963, IV:441-442)

Thứ Ba, 29/10/1963:

* Sài-G̣n: Đính cho lệnh Lê Quang Tung mang 3,000 Lực lượng Đặc biệt ra khỏi Sài-g̣n.

Thứ Tư, 30/10/1963:

* Sài-G̣n: Harkins gửi cho Washington 3 công điện, giận dữ phản đối thái độ của Lodge khi dấu kín ông ta mọi sự. 

Harkins không muốn "thay ngựa" quá mau.

- Kế hoạch đảo chính Diệm bị tạm thời đ́nh hoăn; nhưng sau đó lại tiến hành.

Thứ Sáu, 1/11/1963:

* Sài-G̣n, 7G30 sáng: Đôn liên lạc Trung tâm Huấn luyện Quang Trung (Mai Hữu Xuân) và Trường Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức (?) để mang sinh viên sĩ quan (khoá 15) về Sài-g̣n.

- 10G00: Diệm tiếp kiến Đô đốc Felt và Lodge [cho tới 11G15].

- 11G15: Diệm nói với Lodge sẵn sàng thảo luận về những ǵ Mỹ muốn Diệm phải làm.

Theo Diệm:

Nhân viên CIA cấp thấp đầu độc không khí bằng cách loan tin đảo chính. Một trong các nhân viên này, Hodges, mới đây nói với Bộ Tham Mưu rằng chính phủ đang tổ chức một cuộc biểu t́nh trước ṭa đại sứ. Nếu vậy, hạm đội số 7 sẽ đổ bộ. Diệm nói rằng Hodges biết nhiều hơn cả Diệm, và kẻ thù sẽ lợi dụng những tin đồn đó. Ngày 23/10, t́m thấy trên hai tử thi Việt Cộng kế hoạch đánh chiếm Sài-g̣n nếu có đảo chính.

Việc chính phủ Mỹ tạm ngưng viện trợ gây thiệt hại cho nỗ lực chiến tranh và các binh sĩ àp Chiến Lược.

Mỹ hoàn toàn sai lầm khi ngưng viện trợ cho LLẦB. Chính Bộ TTM đă trực tiếp điều động LLẦB tấn công các chùa ngày 21/8/1963, sau khi các Tướng lănh cao cấp đă trực tiếp nói với Diệm việc này cần thiết. (FRUS, 1961-1963, IV, tr. 515)

[Vẫn theo Lodge, từ sáng sớm, dinh Gia Long đă yêu cầu Lodge cho Diệm gặp riêng trong khoảng 15 phút sau buổi tiếp kiến Felt. Ngay sau khi Felt rời pḥng tiếp tân, Diệm nói với Lodge:

 (1) Các nhà sư-do các nhân viên Mỹ xúi dục-đă gặp "Ủy Ban Điều Tra LHQ và thú nhận rằng họ bị Mỹ "thuốc" (intoxication) . Một sư tuyên bố đương sự đă ngụy tạo tài liệu; một sư khác thú nhận chính ḿnh đă tung tin sẽ có đảo chính, và tiết lộ một số tên nhân viên Mỹ. "ổy Ban LHQ muốn có những tên người Mỹ này, nhưng Nhu không tiết lộ. VNCH không muốn giặt chăn bẩn trước công chúng.

(2) Diệm c̣n tiết lộ  có một số sinh viên, học sinh làm việc với CS dự định ném lựu đạn và chất nổ vào phái đoàn LHQ. V́ vậy Diệm phải đóng cửa các đại học. Nhưng từ từ các trường sẽ mở cửa trở lại sau khi phái đoàn LHQ rời nước.

(3) Diệm lập lại những điều tuyên bố với Felt, rằng LLĐB đă đặt dưới quyền điều động của Bộ TTM. Tướng Harkins là một người tốt, nhưng một số phụ tá của ông ta không được ưa thích; đặc biệt là Trung tá Paul Vann.

(6) Khi Lodge đứng dạy cáo từ, Diệm nói: Làm ơn nói với Tổng thống Kennedy rằng tôi là một đồng minh tốt và thẳng thắn (good and frank ally). Tôi muốn bộc trực và giải quyết các vấn nạn bây giờ hơn là nói về chúng sau khi chúng ta đă mất tất cả. (Câu này giống như đề cập đến cuộc đảo chính có thể xảy ra). Nói với Tổng thống Kennedy rằng tôi nghiêm túc ghi nhận những đề nghị của ông ta và muốn thực hiện chúng nhưng chỉ c̣n vấn đề thời điểm (timing).

Lodge bảo Diệm rằng những lời đồn về việc ám sát Lodge không làm cho ḷng ngưỡng mộ và t́nh bạn với Diệm hay Việt Nam bị ảnh hưởng. (IV, 516-517)

- 11G30: Đôn ra phi trường tiễn Đô đốc Felt.

- 12G00:  Đôn trở về Bộ Tổng Tham Mưu, mọi người đă tề tập đông đủ.

"Big" Minh cho biết đă ra lệnh đảo chính sớm hơn v́ Đại Tá Hồ Tấn Quyền, Tư lệnh Hải Quân, đă bị giết.

- 13G30: Cuộc đảo chính bắt đầu.

Lê Quang Tung (Tư lệnh Lực Lượng Đặc Biệt), Cao Văn Viên (Tư lệnh Dù), Lê Nguyên Khang (Tư lệnh TQLC), Chỉ huy trưởng Dân Vệ, Chỉ huy trưởng Cảnh sát Đô thành bị cầm tù trong Bộ Tổng Tham Mưu v́ phản đối. Tại Tân Sơn Nhất, Trung tá Nguyễn Cao Kỳ yêu cầu Đại tá Huỳnh Hữu Hiền đầu hàng. (IV, tài liệu 253)

- 13G45: Đôn điện thoại cho Tướng Stilwell, thông báo bắt đầu làm đảo chính. (IV, tài liệu 251)

- 15G30: Diệm điện thoại cho Đôn, được Đôn thông báo tin đảo chính; và yêu cầu lên đài phát thanh tuyên bố đầu hàng.

Nhu và Diệm cố gắng liên lạc với Đính, nhưng không có hồi âm.

- 15G30: Giao tranh gần Dinh Gia Long.

- Từ Bộ TTM, Conein báo tin Dinh Gia Long gửi công điện cho SĐ 21, QĐ II và I, cho biết đang có đảo chính, nhưng những kẻ phản loạn đă bị bắt giữ. (IV:511)

- 16G00: Kỳ cho lệnh hai phi cơ khu trục T-28 bắn hoả tiễn vào Thành Cộng Hoà.

[Khoảng 17G00, các binh sĩ đồn trú đầu hàng].

-  Lodge báo cáo các tướng lănh từ chối giao tối hậu thư trực tiếp cho Dinh Gia Long, và nhờ Ṭa Đại sứ giúp sức.

Lodge dự định nhờ đại diện Roma làm trung gian. (Ibid., tài liệu 256)

- 16G30: Hội đồng Cách Mạng phát thanh lời hiệu triệu.

- Diệm gọi điện thoại cho Lodge, yêu cầu cho biết lập trường của Mỹ.

Diệm: Vài đơn vị đang làm loạn và tôi muốn biết: Thái độ của nước Mỹ ra sao?

Lodge: Tôi không cảm thấy được thông báo đầy đủ để có thể trả lời ông. Tôi nghe tiếng súng, nhưng tôi không biết rơ mọi dữ kiện. Vả lại bây giờ là 4 giờ rưỡi sáng ở Washington và chính phủ Mỹ khó thể có một quan điểm.

Diệm: Nhưng ông phải có một ư chung chung nào đó. Quan trọng nhất, tôi là chủ một nước. Tôi đă cố gắng thi hành bổn phận của ḿnh. Tôi muốn làm những ǵ mà bổn phận và lẽ thường t́nh đ̣i hỏi. Tôi tin tưởng ở bổn phận trên hết.

Lodge: Ông chắc chắn đă làm bổn phận của ông. Như tôi đă nói với ông sáng nay, tôi ngưỡng mộ ḷng can đảm và sự đóng góp lớn lao của ông với đất nước ông. Không ai có thể lấy đi những điều tốt ông đă làm. Bây giờ tôi lo ngại cho sự an toàn thể xác ông. Tôi được báo cáo rằng những người cầm đầu đề nghị cho ông và em ông an toàn rời nước nếu ông từ chức. Ông đă nghe chưa?

Diệm: Chưa. (Rồi sau một lúc ngập ngừng) Ông có số điện thoại của tôi.

Lodge: Vâng. Nếu tôi có thể giúp ǵ cho sự an toàn thể xác của ông, xin gọi tôi.

Diệm: Tôi đang cố tái lập trật tự. (FRUS, 1961-1963, IV:513)

- Các Tướng lănh thay phiên nhau điện thoại cho Diệm.

Theo Đôn, Nhu khuyên Diệm không từ chức. Theo Lodge, điều này chứng tỏ Nhu là "một thiên tài ác quỉ trong đời Diệm." (FRUS, 1961-1963, IV:559)

- 17G00: Ṭa Đại sứ báo cáo:

Theo lời Conein, các Tướng đảo chính liên tiếp gọi điện thoại yêu cầu Diệm đầu hàng.

Diệm từ chối nghe điện thoại, giao cho Nhu thương thuyết. "Big" Minh, Nguyễn Văn Là, Tám, Trần Tử Oai, và Ngọc (?), rồi Đại tá Hoàng Xuân Lăm, Trung tá Khang, Trung tá Khương đều nói chuyện với Nhu. Để uy hiếp, các Tướng bắt Tung nói chuyện điện thoại với Nhu, thông báo đă bị bắt. Sau đó, mang Tung đi giết.

Minh nói với Nhu nếu không đầu hàng trong ṿng 5 phút, sẽ cho lệnh oanh tạc dinh Gia Long. Sau đó, Minh cắt điện thoại. (FRUS, 1961-1963, IV, tài liệu 258)

- Diệm ra hiệu triệu kêu gọi các Tướng lănh và quân sĩ trung thành tới giải cứu.

Không ai đáp ứng.

- 17G10: Đài phát thanh loan tin Diệm đă từ chức.

- 17G15: Minh lại gọi điện thoại cho Diệm.

Diệm gác máy, không tiếp chuyện. Đây có lẽ để trả lời cho bản tuyên cáo trên đài phát thanh. (FRUS, 1961-1963, IV, tr. 512n2)

- 18G25: Harkins báo cáo dân chúng kéo ra đầy đường.

- 18G53: CAS báo cáo theo Big Minh, các đơn vị bắt đầu tấn công dinh Gia Long; hy vọng chiếm dinh lúc 19G00.

Các Tướng hy vọng Mỹ sẽ công nhận chế độ mới càng sớm càng tốt. Quân đội chỉ nắm quyền vài ba ngày, sau sẽ bàn giao cho dân sự. Nỗ lực chuyển giao cho dân sự trong 1 tuần lễ.

- 20G00 [21G00?]: Diệm và Nhu ra khỏi Dinh Gia Long.

Theo Tôn Thất Đính, Đính, Khiêm và Đôn đă mở cho Diệm và Nhu một lối thoát để chạy khỏi Dinh Gia Long. (Đính 1998, tr. 445) Nhưng Diệm và Nhu lại chọn nhà Mă Tuyên, nơi bị t́nh nghi là trung tâm liên lạc với Cộng Sản. (Ibid., tr. 443-4)

Theo Trần Văn Đôn nói với Lodge, Diệm đă trốn khỏi Dinh Gia Long, tới một địa điểm đă chọn sẵn trong Chợ-lớn, từ đây có thể điện thoại và liên lạc với bên ngoài. Đôn và những người chủ trương đảo chính đều muốn cho Diệm và Nhu rời nước. Bởi thế đă cung cấp thiết vận xa đón họ hầu tránh cảnh họ bị dân chúng xử tử bằng bạo lực đám đông. (FRUS, 1961-1963, IV:559)

- 21G00: Pháo binh và thiết giáp đảo chính bắn phá thành Cộng Hoà và Dinh Gia Long.

* Cà-Mau: Từ khoảng 11G00, Huỳnh Văn Cao phải tiếp một phái đoàn Ngũ Giác Đài Mỹ từ Sài-g̣n xuống, do Tướng York hướng dẫn. (Cao 1992:109-110)

Sau đó, bay về Cần-thơ.

* Cần-Thơ: Cao liên lạc với Hội đồng tướng lănh. (Cao 1992, tr. 111)

- Tối: Cao ra tuyên cáo ủng hộ cách mạng. (Cao 1992, tr. 112)

Thứ Bảy, 2/11/1963:

* Sài-G̣n, 3G00 sáng: Đôn được thông báo anh em Diệm Nhu đă tẩu thoát khỏi Dinh Gia Long.

- 3G30: Thiết giáp lại tấn công Dinh Gia Long.

- 5G00: Dinh Gia Long kéo cờ trắng đầu hàng.

- Theo tin MACV, Diệm gọi điện thoại cho Đôn lúc 6G20, đề nghị được đầu hàng trong danh dự.

Diệm xin được an toàn tới phi trường và rời nước cùng Nhu. Dương Văn Minh đồng ư

và dàn xếp ngưng bắn tại Dinh Gia Long. (FRUS, 1961-1963, IV:525n2)

- 6G40: Theo công điện của MACV, Diệm và Nhu đă bị bắt. (FRUS, 1961-1963, IV, tr. 525n3)

- 6G45: Diệm điện thoại cho Khiêm, thông báo chỗ đang lẩn trốn, và xin che chở. (?)

- 7G00: Đôn báo cho "Big" Minh biết chỗ trú ẩn của Diệm.

- 8G30: Diệm và Nhu bị giết trong thiết vận xa khi Mai Hữu Xuân dẫn giải từ nhà thờ Cha Tam về Bộ Tổng Tham Mưu.

Tuy nhiên, đài phát thanh Sài-g̣n loan tin Diệm và Nhu tự tử. (NYT, 3/11/1963)

Theo André Đôn, Minh có lẽ là thủ phạm. Sau này, Thiếu Tá Nhung, cận vệ của Minh và bị t́nh nghi là giết anh em Diệm, "treo cổ" tự tử trong ngục. Theo lời Đôn, năm 1967, Đại tá Nguyễn Văn Quan tiết lộ chính Nghĩa dùng tiểu liên bắn xả vào anh em Diệm trong thùng Thiết vận xa; Nhung dùng dao găm bồi thêm cho chắc.

Tướng Đính ghi nhận Minh có kế hoạch giết Diệm, và Đại úy Nhung là thủ phạm. (Đính 1998, tr. 454-455)

- 12G00: Lodge báo cáo dân chúng trên đường phố vui mừng hơn cả lễ Tết.

Trên đường Lodge tới Ṭa Đại sứ, dân chúng vỗ tay hoan nghênh. Xe tăng được dân chúng choàng ṿng hoa, và các binh sĩ được dân chúng khen ngợi, cổ vơ. Tại công trường Mê Linh, có tượng Hai Bà Trưng phỏng theo khuôn mặt hai mẹ con Lệ Xuân, đám đông đang tranh nhau phá tượng. (FRUS, 1961-1963, IV, tài liệu 270; Mậu 1993, tr. 634-5)

- 16G00: "Big" Minh sai Đôn và Kim qua gặp Lodge.

Lodge cho biết chính phủ Kennedy ủng hộ chính phủ "cách mạng." Dẫn qua gặp Trí Quang, đang tị nạn trong Toà Đại sứ Mỹ.

* Huế: Ngô Đ́nh Cẩn cử hai đại diện tới Ṭa Lănh sự Mỹ xin tị nạn.

Bị từ chối v́ Ṭa Lănh sự Huế có thể bị đám đông tràn vào; và phải giao nạp cho chính phủ mới nếu có yêu cầu. (FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 292)

* Beverly Hills, California: Lệ Xuân ra tuyên cáo về tin đảo chính tại Việt Nam.

Lên án việc phản bội của Mỹ. (NYT, 3/11/1963)

* WASHINGTON, 2G50: Rusk chỉ thị phải báo cáo rơ ràng về việc anh em Diệm-Nhu tự sát. (IV, tài liệu 271)

- 9G35-10G05: Kennedy triệu tập một phiên họp không chính thức tại Bạch Cung.

Khi Forrestal mang vào một công điện báo tin Diệm và Nhu đă tự sát, Kennedy ngồi phắt dạy, rảo bước ra ngoài pḥng, với vẻ mặt xúc động và giận dữ. Kennedy luôn luôn nhấn mạnh là Diệm không thể bịtrừng phạt nặng hơn việc bị lưu vong, và đă được thuyết phục hoặc tự thuyết phục rằng đảo chính sẽ không có đổ máu." (Taylor, Swords and Plowshares, tr. 301; Schlesinger, Thousand Days, tr. 997-8)

- BNG chỉ thị Lănh sự Huế cho Cẩn được tị nạn chính trị, nếu tính mạng bị nguy hiểm.

Chủ Nhật, 3/11/1963:

* Sài-G̣n: HĐQNCM ra tuyên cáo chấm dứt thi hành Hiến Pháp 26/10/1956, giải tán Quốc Hội.

Ra mắt báo chí.

* London: Ngô Đ́nh Luyện từ chức Đại sứ.

* WASHINGTON : Bộ Ngoại Giao Mỹ khẳng định Diệm-Nhu bị giết. (NYT, 4/11/1963)

Thứ Hai, 4/11/1963:

* Sài-G̣n: Ban hành Hiến ủớc Tạm thời.

- Lodge báo cáo thi hài anh em Diệm đang quàn tại nhà thương St Paul, chờ giao trả cho thân nhân.

Cả hai bị bắn vào gáy, và thi hài Diệm có dấu tích bị đánh đập. Theo tin từ một nhà thờ gốc Hoa, họ đang qú trong nhà thờ th́ bị mang ra ngoài bắn chết, rồi bỏ vào thiết vận xa. (FRUS, 1961-1963, IV, tài liệu 290)

* Huế: Lănh sự Helble báo cáo:

Cẩn đang tị nạn tại nhà thờ Ḍng Chúa Cứu Thế (Redemporist) , nhưng Tướng Trí định giải giao vào Sài-g̣n trong ngày. Dinh thự của Cẩn bị dân chúng cướp phá. Đại học và các trường trung học đều mở cửa. Một số học sinh Quốc Học định truy lùng Mật vụ cũ, nhưng bị giải giới. Tỉnh trưởng cho lệnh khoảng 2,000 công chức phải báo cáo tất cả những chỗ cất dấu vũ khí của chế độ cũ. (FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 292)

* Roma: Paul VI gửi lời chia buồn với Thục.

Thục đang tham dự Công đồng II (Ecumenical Council) tại Roma. (NYT, 5/11/1963)

[Sau cuộc đảo chính 1/11/1963, Thục bắt đầu chống lại Giáo hội Roma, bị rút "phép thông công." Cuối cùng, chết già ở Mỹ năm 1984, sau khi đă "trở lại" với Giáo Hội].

* Beverly Hills, CA: Lệ Xuân gửi thư cho Rusk, xin cho ba con được đoàn tụ tại Los Angeles.

Tuy nhiên, ba con Lệ Xuân-15, 11, và 4 tuổi-được đưa từ Đàø-lạt xuống Phan-rang [rồi qua Roma dưới sự hướng dẫn của một nhân viên ngoại giao Mỹ]. Mặc dù đang mổ mắt [giải phẫu thẩm mỹ], chưa lấy hết chỉ, Lệ Xuân vẫn lên đường qua Roma ngày Thứ Tư, 6/11/1963. Cùng đi có Lệ Thủy, con gái lớn, và Nguyễn Thị Thuần, thư kư. (NYT, 5/11/1963)

Cha Lệ Xuân, Chương, ghé thăm Lệ Xuân tại Beverly Hills sáng ngày 4/11. Chương đă từ chức Đại sứ Mỹ vào hạ tuần tháng 8/1963 để phản đối việc đàn áp Phật Giáo. Theo lời Đại tá William K. Ellisco, cận vệ của Lệ Xuân, một ông Tướng ở Sài-g̣n cho biết Nhu đă bị giết bằng dao. (NYT, 5/11/1963)

5/11/1963:

* Sài-G̣n: Họp báo ở Bộ Tổng tham mưu để ra mắt Hội đồng Quân Đội Cách Mạng và Tân chính phủ.

6/11/1963:

* Huế: Ngô Đ́nh Cẩn bị dẫn giải về Sài-g̣n.

8/11/1963:

* Sài-G̣n: Chính phủ Thơ ra mắt.

- Lodge trao cho tân Ngoại trưởng Phạm Đăng Lâm văn thư nh́n nhận chế độ mới của Mỹ.

Lodge hy vọng Ngô Đ́nh Cẩn sẽ được đối xử tử tế.

13/11/1963:

* Sài G̣n: TGĐCSQG, Trung tướng Mai Hữu Xuân, báo cáo lên Bộ An Ninh là một số đồng bào gốc Bùi Chu vẫn ủng hộ Ngô Đ́nh Diệm.

Họ tập trung tại nhà thờ Bùi Phát đường Trương Minh Giảng, nhà thờ Ngă ba Ông Tạ, nhà thờ Phú Nhuận cầu nguyện cho NĐDiệïm. Theo họ Diệm c̣n sống, một ngày kia sẽ trở lại lănh đạo VNCH.

Trong khi đó tín đồ Phát Diệm của GM Từ chống Diệm.

Yêu cầu bộ Thông Tin có biện pháp đánh tan tư tưởng thân Diệm. (PThT, HS29253)

16/11/1963:

* Sài-G̣n: Thành lập Ủy ban Điều tra Tội ác và "Ủy Ban Điều Tra Tài Sản Thủ Đắc Bất Hợp Pháp� của chế độ Diệm.

* Thừa Thiên: Trung tá Trần Văn Mô, gửi Trung tướng TL/QĐ 1 kiêm Đại biểu CP/TNTP:

Linh mục Vơ Văn Quang, Tuyên úy Trung tâm Cải huấn Thừa Thiên, lúc 19G30 ngày 9/11/1963 hỏi ông Quản đốc về thái độ với việc lật đổ Diệm. Quang tuyên bố anh em Diệm-Nhu c̣n sống, đang ở Mỹ. Đài Vatican trách Mỹ đă đưa hai ông xuất ngoại. Quang c̣n nói chính cha [Nguyễn Văn] Thuận đă cho người ŕnh lén, thấy hai ngôi huyệt không có xác Diệm-Nhu.

Linh mục Lộc, ở Mỹ Á, quận Vĩnh Lộc. Ngầm lănh đạo con chiên chống CM.

Linh mục Bửu Đồng, xứ Sư lổ thượng, xă Phú Hồ, quận Phú Vang: Tối 4/11/1963 tập trung khoảng 20 con tin quá khích, gồm thành phần cũ, họp kín.

Linh mục Điển, sở Đại Phú, xă Phong Lộc, quận Phong Điền: Trong buổi họp ngày 13/11/1963 có những lời khiếm nhă.

Linh mục bổn sở họ Vĩnh Nguyên, xă Phong Nguyên, quận Phong Điền cho giáo dân học vơ chuẩn bị đánh nhau với Phật tử.

Linh mục bổn sở Lai Hà, xă Quảng Lợi, quận Quảng Điền, cấu kết với tay chân Nguyễn Xuân Khương có thể cất giữ vũ khí và có hành động khả nghi. (PThT, HS29253)

17/11/1963:

* MT/DTGPMN ra tuyên cáo đ̣i (1) Mỹ chấm dứt can thiệp vào Việt Nam; (2) thành lập chính phủ liên hiệp tại miền Nam; và, (3) thống nhất đất nước.

 

Thứ Sáu, 22/11/1963:

* DALLAS, Texas: Kennedy bị ám sát.

Phó TT Lyndon B. Johnson lên thay.

Chủ Nhật, 24/11/1963:

*WASHINGTON : Lodge họp với TT Johnson, Rusk, McNamara, Ball, Bundy và McCone.

Lodge lạc quan về t́nh thế VN sau đảo chính. Báo cáo sẽ gặp Giáo hoàng Paul VI để tŕnh bày về viễn ảnh căng thẳng Giáo-Lương. Theo Lodge, Thục liên quan vào nhiều cuộc thanh trừng và bỏ tù nhiều người, kể cả ba linh mục Ki-tô. Cẩn cũng giết hại nhiều người, và chôn vùi họ trong một nghĩa trang riêng. Lodge nói chính ḿnh đă cứu mạng sống Cẩn. (FRUS, 1961-1963, IV:Tài liệu 330)

29/11/1963:

* Sài G̣n: TGM Francesco de Nittis, Khâm mạng Vatican, than phiền Giáo dân Ki-tô bị ngược đăi tại Thừa Thiên và Quảng Trị.

3/12/1963: Nguyễn Ngọc Thơ yêu cầu BT An Ninh điều tra. Tôn Thất Đính: CS xúi dục. (PThT, HS29253)

4/12/1963:

* B́nh Định: Tỉnh trưởng [Trung tá Trần Văn Tươi] báo cáo lên TrT Chủ tịch HĐQN Cách Mạng:

Tân ṭng ở B́nh Định là CS: Tiêu biểu là trong số 19,000 tân ṭng, có trên 17,000 là đảng viên CS hoặc có liên hệ với Đảng viên tập kết. Trong những ngày gần đây chính họ phá phách nhà đồng bào, cả lương lẫn giáo.

3/11/1963, khoảng 16, 17 thanh niên tân ṭng bao vây nhà thờ Phước Hậu đ̣i lại các phái lai qui y và chuông mơ, tượng Phật mà nhà thờ tịch thu và buộc họ phải ṭng giáo.

Năm 1959, tên Nguyễn Diễn, Hội viên Cảnh sát xă Phước Quang, sau khi đă ṭng giáo, cùng một số người biến đ́nh làng thành nhà thờ. Sau ngày 2/11/1963, tên Diễn lại bao vây nhà thờ đ̣i trả lại đ́nh làng.

Không có việc xung đột tôn giáo. Chỉ yêu cầu thay thế các Linh mục Long (Q. Tuy Phước), Cần (Q. B́nh Khê) và Ân (Q. Hoài Ân) v́ trước đây một số giáo dân đă dựa vào các linh mục này �để đàn áp bóc lột.� (Báo cáo số 3787/BĐ/CTSV/T., ngày 4/12/1963 của Tỉnh trưởng B́nh Định [Trung tá Trần Văn Tươi] gửi TrT Chủ tịch HĐQN Cách Mạng) (PThT, HS29253)

5/12/1963:

* Sài G̣n: TrT Tôn Thất Đính gửi thư GM Nguyễn Khắc Ngữ, chấp thuận thành phần Hội đồng Quản trị CG Long Xuyên (đơn xin ngày 7/7/1963):

GM Micae Nguyễn Khắc Ngữ, CT; LM Phao Lô Trần Ngọc Quí; Đa Minh Nguyễn Văn Lăng; Pio Nguyễn Hữu Mỹ. (PThT, HS29253)

- Phủ Tổng Ủy Dân Sinh đề nghị xin kiện toàn tổ chức thanh niên; giải tán TNCH.

10/12/1963, Tổng trưởng TN&TT Nguyễn Hữu Phi làm phiếu tŕnh số 91-BTNTT/PC, xin giải tán tổ chức TNCH, v́:

Thanh Niên Cộng Ḥa được phép thành lập và hoạt động do Nghị định số 352-CDV/TTK/ 4/NĐ ngày 10/3/1962 của Bộ CDV. Được công nhận là hội có ích lợi chung ngày 12/7/1963.

�Đoàn thể này trước đây đă được tổ chức, hướng dẫn và điều khiển để mưu cầu lợi ích cho một gia đ́nh nắm trọn quyền hành lúc bấy giờ.�

14/12/1963, bút phê bên lề phiếu tŕnh: �Đồng ư, nhưng để thay thế bằng tổ chức nào?� (PThT,  HS29298a)

16/12/1963:

* Sài-G̣n: Tịch thu tài sản của gia đ́nh Ngô Đ́nh Diệm và 21 thuộc hạ, cùng các phong trào chế độ cũ như Cần Lao Nhân Vị, Phong Trào Cách Mạng Quốc Gia, Phong Trào Phụ Nữ Liên Đới, Hội Việt Nam Cao Đẳng Giáo Dục.

- Nguyễn Hữu Phi đề nghị hoăn giải tán TNCH, cải đổi thành một tổ chức khác.

Thủ tướng giao cho Đoàn Thêm & Co. nghiên cứu, cho biết ư kiến trước ngày 24/12/1963. (PThT,  HS29298a)

18/12/1963:

* Sài-G̣n: Hủy bỏ Sắc Luật 12/62 (Bảo Vệ Luân Lư) [số ngày 22/5/1962, cho mở cửa vũ trường, nhưng đánh thuế nặng. (PThT, HS29265)

Thứ Sáu, 20/12/1963:

* Sài-G̣n: Báo B́nh Minh đăng tranh hí họa về việc Lệ Xuân được qua Pháp cư trú.

30/12/1963:

* Sài-G̣n: Băi bỏ lệnh chào cờ trước khi chiếu bóng hay hát tuồng.

31/12/1963:

* Sài-G̣n: Đại Hội Thống Nhất Phật Giáo khai mạc ở Chùa Xá Lợi [cho tới ngày 4/1/1964].

Hiến chương Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, do Trí Quang soạn thảo, được chấp thuận. Tịnh Khiết, thuộc phái Bắc Tông, làm Tăng Thống (nhiệm kỳ 4 năm; nhiệm kỳ sau sẽ do phe Nam Tông giữ). Bầu cử Viện Hoá Đạo 12 người; Tâm Châu làm Chủ tịch với nhiệm kỳ 2 năm; Thiện Hoa làm Phó. Trí Quang là Chánh Thư kư Viện Tăng Thống.

 

 


Home